อินทรีย์ 5 ข้อไหนเกิน ข้อไหนขาด
ความเพียรตึงเกิน
วิริยินทรีย์ · ความเพียรที่แรงกว่าสมาธิ · สายพิณที่ตึงไป
คุณตั้งใจสูง ขยัน และไม่ยอมแพ้ง่าย ข้อดีคือทำอะไรก็ไปได้ไกล สิ่งที่ต้องระวังคือ ถ้าสมาธิตามไม่ทัน ใจจะฟุ้ง ตึง และหงุดหงิดกับตัวเอง
- นั่งแล้วหน้าผาก ไหล่ หรือกรามตึง
- อยากเห็นผลเร็ว จึงเร่งตัวเอง
- พักไม่เป็น รู้สึกผิดเมื่อหยุด
วิสุทธิมรรคบอกว่า คนที่เพียรแรงแต่สมาธิอ่อน จะถูกความฟุ้งซ่านครอบงำ ให้ปรับด้วยการเจริญปัสสัทธิ คือความสงบกายสงบใจ ร่วมกับสมาธิและอุเบกขา ในโสณสูตร พระพุทธเจ้าเปรียบว่าสายพิณที่ตึงเกินไปเล่นไม่ได้ ความเพียรที่มากเกินไปก็เป็นไปเพื่อความฟุ้งซ่าน
ที่มา: วิสุทธิมรรค ปริจเฉท 4 ข้อ 46–47, 57 และโสณสูตร (AN 6.55)
ระหว่างวัน เมื่อรู้สึกว่ากำลังเร่ง ให้ลดแรงลงครึ่งหนึ่ง แล้วดูว่างานยังเดินอยู่ไหม
- 1นั่งสบาย หายใจออกให้ยาวกว่าหายใจเข้าเล็กน้อย สามรอบ0:30
- 2สำรวจหน้าผาก กราม และไหล่ ตรงไหนตึง ให้คลายลงทีละจุด0:40
- 3บอกตัวเองว่า ไม่ต้องรีบ ไม่ต้องให้ได้อะไร แค่รู้ลมก็พอ0:30
- 4ดูลมหายใจแบบเบาๆ เหมือนประคองนกตัวเล็ก ไม่แน่น ไม่หลวม0:40
- 5ปล่อยให้ใจได้พัก รู้สึกถึงความสงบที่เกิดขึ้นเอง0:30
- 6ตั้งใจว่าวันนี้จะทำงานด้วยแรงพอดี เหมือนสายพิณที่ตั้งเสียงไว้ดี0:20
อินทรีย์ 5 คือกำลังใจ 5 อย่างที่ต้องปรับให้เสมอกัน วิสุทธิมรรคสอนให้ปรับศรัทธาคู่กับปัญญา ความเพียรคู่กับสมาธิ ส่วนสติต้องมีเสมอ ผลนี้เป็นภาพคร่าวๆ ของช่วงนี้ ไม่ใช่การวินิจฉัย