ความคิดติดเป้า

อัญญนิมิต · หันไปใส่ใจสิ่งอื่นที่เป็นกุศล · ลิ่มใหม่ไล่ลิ่มเก่า

ใจของคุณมักเกาะเป้าเดียว เช่น คนที่ชอบ คนที่ขุ่นเคือง หรือของที่อยากได้ ข้อดีคือคุณจดจ่อได้ดี สิ่งที่ต้องระวังคือใจจะวนกลับไปหาเป้าเดิมจนเหนื่อย

อาการที่มักเห็น

นึกถึงคนหรือของสิ่งเดียวซ้ำๆ
ยิ่งห้าม ภาพยิ่งชัด
ความชอบหรือความขุ่นใจพ่วงมากับความคิด

ธรรมโอสถ

วิธีแรกในวิตักกสัณฐานสูตร คือหันไปใส่ใจสิ่งอื่นที่เป็นกุศล เหมือนช่างไม้ใช้ลิ่มเล็กตอกลิ่มใหญ่ให้หลุดออก อรรถกถาอธิบายว่า ถ้าขุ่นเคืองคน ให้แผ่เมตตา ถ้าติดใจในสิ่งของ ให้นึกถึงความไม่เที่ยงของมัน

ที่มา: วิตักกสัณฐานสูตร (MN 20) ข้อ 257 และอรรถกถา

จัดการความคิดแบบนี้

เตรียมเรื่องดีไว้หนึ่งเรื่อง เช่น คำแผ่เมตตาสั้นๆ เมื่อใจวนไปหาเป้าเดิม ให้สลับไปนึกถึงทันที

ฝึก 3 นาทีตามใบสั่งยารวม 3:10

1นั่งสบาย หายใจออกยาวช้าๆ สามครั้ง ให้ไหล่ได้คลาย0:30
2นึกถึงคนหรือสิ่งที่ใจชอบวนกลับไปหา แค่รู้ว่าเป้าคืออะไร0:30
3ถ้าเป็นความขุ่นใจต่อใครสักคน ให้นึกว่า ขอให้เขามีความสุข พ้นจากทุกข์0:40
4ถ้าเป็นความอยากได้สิ่งของ ให้นึกว่า ของนี้เปลี่ยนไปได้ ไม่อยู่กับเราตลอด0:40
5ทุกครั้งที่ใจกลับไปหาเป้าเดิม ค่อยๆ วางเรื่องดีเข้าไปแทน0:30
6หายใจลึกหนึ่งครั้ง แล้วพกเรื่องดีเรื่องนี้ไปใช้ในวันนี้0:20

วิตักกสัณฐานสูตรให้วิธีจัดการความคิดอกุศลไว้ 5 ขั้น ใช้ไล่ตามลำดับ วิธีหลังใช้เมื่อวิธีก่อนไม่ได้ผล การจับคู่ชนิดความคิดกับวิธีเป็นแนวทางของหน้านี้ ผลนี้ไม่ใช่การวินิจฉัย

ดูบันได 5 ขั้นจัดการความคิด ทำใหม่