อินทรีย์ 5 ข้อไหนเกิน ข้อไหนขาด
สมาธิหนักเกิน
สมาธินทรีย์ · ความตั้งมั่นที่แรงกว่าความเพียร · สายพิณที่หย่อนไป
คุณสงบง่าย ใจไม่ค่อยวุ่นวาย และอยู่กับความเงียบได้นาน ข้อดีคือมีที่พักใจ สิ่งที่ต้องระวังคือ ถ้าความเพียรอ่อน ความสงบจะกลายเป็นความเกียจคร้าน ซึม หรือเลื่อนงานออกไปเรื่อยๆ
- นั่งแล้วนิ่งสบายจนเคลิ้มหรือง่วง
- ชอบอยู่เฉยๆ มากกว่าลงมือ
- ความสงบไม่ค่อยพาไปสู่ความเข้าใจใหม่
วิสุทธิมรรคบอกว่า คนที่สมาธิแรงแต่ความเพียรอ่อน จะถูกความเกียจคร้านครอบงำ เพราะสมาธิเอื้อต่อความเกียจคร้าน เมื่อใจหย่อน ให้ยกใจขึ้นด้วยธัมมวิจยะคือการพิจารณาธรรม วิริยะ และปีติ ในโสณสูตร ความเพียรที่หย่อนเกินไปก็เป็นไปเพื่อความเกียจคร้าน เหมือนสายพิณที่หย่อนจนเล่นไม่ได้
ที่มา: วิสุทธิมรรค ปริจเฉท 4 ข้อ 47, 51 และโสณสูตร (AN 6.55)
ถ้านั่งแล้วเริ่มซึม ให้ลืมตาขึ้นเล็กน้อย ยืดหลัง หรือลุกเดินจงกรมสั้นๆ
- 1นั่งหลังตรง ยืดกระดูกสันหลังขึ้นเบาๆ หายใจเข้าให้เต็มสามรอบ0:30
- 2ลืมตาขึ้นเล็กน้อย ให้แสงเข้ามา รู้สึกถึงความสว่างรอบตัว0:30
- 3ดูลมหายใจให้ชัดขึ้น รู้ว่าลมเริ่มเข้าตอนไหน เริ่มออกตอนไหน0:40
- 4ถามใจว่า ตอนนี้ลมยาวหรือสั้น เย็นหรืออุ่น ให้ใจได้สำรวจ0:40
- 5นึกถึงสิ่งดีที่ทำได้วันนี้ ให้ใจรู้สึกอิ่มและอยากลงมือ0:30
- 6ลุกขึ้นช้าๆ แล้วทำงานชิ้นแรกที่เลื่อนไว้ทันที0:20
อินทรีย์ 5 คือกำลังใจ 5 อย่างที่ต้องปรับให้เสมอกัน วิสุทธิมรรคสอนให้ปรับศรัทธาคู่กับปัญญา ความเพียรคู่กับสมาธิ ส่วนสติต้องมีเสมอ ผลนี้เป็นภาพคร่าวๆ ของช่วงนี้ ไม่ใช่การวินิจฉัย